.
  Nieme kino jidysz


Smutek Sary
2 lipca (niedziela) godz. 22.00
Kino letnie Graffiti, ul. Św. Gertrudy 5
projekcji towarzyszy Taper Klezmer Band

Reżyseria: Aleksander Arkatow
Scenariusz: W. Toddi (Wolberg)
Zdjęcia: Aleksander Ryło, Fiodor Bremer
Produkcja: Studio A. Chanżonkowa, 1913, 30'

Jeden z pierwszych żydowskich dramatów filmowych na tematy moralno-etyczne. Diagnoza lekarza niszczy szczęśliwe życie Izaaka i Sary. Według żydowskiego prawa mąż powinien zostawić bezdzietną żonę - Izaak zostaje zmuszony do podpisania wniosku o rozwód. Nie mogąc znieść rozłąki z żoną, kończy życie samobójstwem. Po jakimś czasie Sara dowiaduje się, że jest w ciąży. Gorzko opłakuje zmarłego męża.

W filmie Smutek Sary pojawia się ulubiony motyw przedrewolucyjnego filmowego dramatu - samobójstwo. Znakomity aktor Iwan Mozżuchin, grający Izaaka, po raz pierwszy tak drobiazgowo przedstawił w filmie przeżycia młodego człowieka, rozłączonego z ukochaną kobietą i odbierającego sobie życie.

Prawda o sprawie Bejlisa
2 lipca (niedziela) godz. 22.00
Kino letnie Graffiti, ul. Św. Gertrudy 5
projekcji towarzyszy Taper Klezmer Band

Scenariusz i reżyseria: Mikołaj Breszko-Breszkowski
Zdjęcia: Jefimow
Produkcja: Studio „Swietotień”, Kijów 1917, 60'

Fabuła nawiązuje do znanego procesu antyżydowskiego w Kijowie w latach 1912-13. Pokazuje jak tendencyjnie był on fabrykowany, jakimi brudnymi metodami zdobywane były dowody przeciwko niewinnemu człowiekowi. Pozornie film demaskował politykę carskiego rządu w stosunku do mniejszości narodowych, w rzeczywistości podsycał narodowe waśnie. Na wniosek związków zawodowych, z którym zgodzili się producenci, film został zdjęty z moskiewskich ekranów (tym niemniej poza Moskwą był normalnie rozpowszechniany). W głównych rolach wystąpili świetni teatralni aktorzy, a sceny plenerowe realizowano w autentycznych miejscach, gdzie rozgrywała się cztery lata wcześniej afera Bejlisa.

Życie Żydów w Palestynie
4 lipca (wtorek) godz. 22.00
letnie kino Graffiti, ul. Św. Gertrudy 5
projekcji towarzyszy Taper Klezmer Band

Nie zachowała się czołówka ani żadne inne dane dotyczące tego dokumentalnego filmu, który mówi o życiu żydowskich osadników w Palestynie. Wiemy tylko, że filmowe towarzystwo „Mizrach”, działające w Odessie w 1913 roku, wyprodukowało film o identycznym tytule.

Żydowskie szczęście
4 lipca (wtorek) godz. 22.00
Kino letnie Graffiti, ul. Św. Gertrudy 5
projekcji towarzyszy Taper Klezmer Band

Reżyseria: Aleksander Granowski

Scenariusz: wg opowiadań Szlomo Alejchema: Grigorij Griczer-Czernikower, Izaak Tenieromo, Borys Leonidow;

Zdjęcia: Eduard Tisse, Wasylij Chwatow, N. S. Strukow
Muzyka: Lew Pulwar
Produkcja: Goskino, ZSRR 1925, 87'

Żydowskie szczęście jest komedią opowiadającą o pomysłowym Żydzie - nieudaczniku. Kanwę filmu stanowią motywy z opowiadań Szolema Alejchema, połączone główną postacią Mendla. Mendel próbuje robić różne rzeczy, ale wszystkie kończą się niepowodzeniem. W końcu, pojawia się przed nim kusząca propozycja, aby zająć się swataniem. Podejmuje się wyswatać córce Kimbaka zamożnego narzeczonego.

W dniu zaręczyn wyjaśnia się jednak, że Menachem padł ofiarą nieporozumienia i wyswatał córce Kimbaka nie narzeczonego, ale... „narzeczoną”. Granowski łagodzi w filmie dzikość swoich teatralnych dokonań. Unika groteskowego makijażu, udziwnień i szybkiego tempa, które były znakiem rozpoznawczym spektakli GOSET-u. Realizowane głównie w plenerach, Żydowskie szczęście jest pół-dokumentalną rejestracją życia Berdyczowa, archetypicznego żydowskiego miasta na Ukrainie, zarazem - portretem przedrewolucyjnej nędzy.

Żaden inny film radziecki nie pokazał w tak pozytywny sposób kultury sztetł i nie prezentował jej tak bezpośrednio. Film odniósł wielki sukces wśród krytyki i publiczności. Porównywany był do chaplinowskiej Gorączki złota (1925), z którą łączy go nie tylko wspólny temat, ale i podobny nastrój pełnej zadumy farsy.

L'chaim
5 lipca (środa) godz. 22.00
Kino letnie Graffiti, ul. Św. Gertrudy 5
projekcji towarzyszy Taper Klezmer Band

Reżyseria: Kai Hansen
Scenariusz: Aleksander Arkatow
Zdjęcia: George Meyer (Jóżef Mundwiller)
Produkcja: Pathe Freres, Filia w Moskwie 1919, 10'

L'chaim to opowieść dramatyczna zaczerpnięta z życia zapadłego szteteł i oparta na motywach pieśni żydowskiej. Film został zrealizowany w moskiewskim studio braci Pathe - wówczas jednej z najważniejszych firm produkujących swoje obrazy z nieżydowską obsadą aktorską. Phate Freres wyprodukowało w tym czasie kilka niewinnych melodramatów, które sprzedawało poza Rosją jako przykład życia Żydów pod władzą caratu. Najwybitniejszym z nich był L'chaim. Film opowiada konwencjonalną historię nieszczęśliwego małżeństwa - bogaty Żyd żeni się z biedną dziewczyną, która wkrótce ucieka od niego ze swoim ukochanym. Zaletę filmu stanowi szczegółowe ukazanie swoistego folkloru - szabasowego posiłku, tradycyjnego żydowskiego wesela. W mistrzowski sposób opisuje życie prowincjonalnych Żydów i przenosi na ekran typy dobrze znane z literatury jidisz.

Wbrew woli rodziców
5 lipca (środa) godz. 22.00
Kino letnie Graffiti, ul. Św. Gertrudy 5
projekcji towarzyszy Taper Klezmer Band

Reżyseria: Jewgienij Iwanow-Barkow, Borys Werszilow, Iwan Pyriew
Scenariusz: (wg powieści Szolema Alechejma Krwawy potok) D. Rudenskiej, V. Popowa-Chadżonkowa
Zdjęcia: Alfons Winkler, A. Solodkov, Gawrił Jegiazarew

Film osnuty jest na motywach powieści Szolema Alejchema Krawawy potok opowiadającej o udziale Żydów w rewolucji 1905 roku. Masza, córka biednego woźnicy, wyjechała na naukę do Petersburga. Tam wplątała się w działalność rewolucyjną. Za udział w napadzie na policję Masza wraz ze swymi przyjaciółmi dostaje wyrok śmierci. Na tę straszną wieść ojciec odchodzi od zmysłów. Aby zapobiec rewolucyjnemu wrzeniu i skierować w inną stronę uwagę policji i „czarnej sotni" - organizuje pogrom.

Film zwraca uwagę swym niezwykłym realizmem zarówno w malowaniu sztetl i patriarchalnych stosunków rodzinnych, jak też ukazuje ówczesny Petersburg - sceny w synagodze, oddziały konnych Kozaków, pogrom.

Żydzi na Ziemi
6 lipca (czwartek) godz. 22.00
Kino letnie Graffiti, ul. Św. Gertrudy 5
projekcji towarzyszy Taper Klezmer Band

Reżyseria: Abram Room
Scenariusz: Wiktor Szkłowski
Napisy: Włodzimierz Majakowski
Produkcja: WUFKU (Jałta) 1927, 20 min

Na planie tego filmu spotkali się wybitni ludzie sztuki: Włodzimierz Majakowski był nie tylko znakomitym poetą; wcześnie zainteresował się kinem, pisywał recenzje, stworzył kilkanaście scenariuszy. Wiktor Szkłowski to znany prozaik, teoretyk literatury i krytyk. Twórca wielu scenariuszy. W okresie kina niemego znaczny sukces osiągnęły dwa filmy zrealizowane według jego tekstów: Według prawa (reż. L. Kuleszowa), i głośna Miłość we troje (reż. A. Room). Podczas prac końcowych nad tym ostatnim obrazem powstała koncepcja filmu dokumentalnego o kolonistach żydowskich na Krymie, mieszczuchach przekształcających swe życie od podstaw.

Wiktor Szkłowski wspominał: Film opowiadał o stepowym Krymie, o głębokich studniach, w których mieszkają gołębie, o polach, nawiedzanych przez posuchę, domach zbudowanych z wapna muszlowego i ludziach z miasta, którzy pragną stać się chłopami.

Film wyświetlano z powodzeniem w Stanach Zjednoczonych. Później tę żydowską kolonię rolną zmiotła wojna i film pozostał jedynym świadectwem tych zamierzchłych czasów.

Benia Krzyk
6 lipca (czwartek) godz. 22.00
Kino letnie Graffiti, ul. Św. Gertrudy 5
projekcji towarzyszy Taper Klezmer Band

Reżyseria: Wladimir Wilner
Scenariusz: na motywach Opowiadań odeskich Izaaka Babla
Zdjęcia: A. Kałużnyj
Produkcja: WUKFU (Odessa) 1926, 80 min.

Izaak Babel - mistrz krótkich form, głównie opowiadań nasyconych obserwacją obyczajową, ironią, liryzmem i humorem - był w latach dwudziestych pisarzem wielce adorowanym. Zrealizowano wówczas dwa filmy wg jego scenariuszy: Benię Krzyka i Wędrujące gwiazdy (w reżyserii Griczera Czerikowera).

W roku premiery Beni Krzyka ukazał się także tom opowiadań Izaaka Babla: Armia Konna (autor brał udział w wojnie domowej jako komisarz armii Konnej Budionnego), ukazujący prymitywizm i brutalność, ale i patos żołnierzy Budionnego. Wywołało to falę krytyki prasowej i ostre wystąpienie marszałka. Oskarżono pisarza o tendencyjnie spaczony obraz żołnierza radzieckiego. Następstwem tego było w okresie Stalinowskim aresztowanie Babla i skazanie go na karę śmierci.

Opowiadania odeskie osnute są po części na motywach autobiograficznych (Babel urodził się w Odessie w rodzinie żydowskiego kupca) i w tragikomiczny sposób odmalowują życie biedoty żydowskiej, w znacznej mierze jednak poświęcone są postaci „Króla Odessy”, Beni Krzyka. On jest bohaterem scenariusza, a także napisanej dwa lata później sztuki Zmierzch.

To żydowski gangster, nie pozbawiony swoistego honoru, herszt bandy, która działała w przed- i porewolucyjnej Odessie. Podszywa się pod oddział czerwonoarmiejców i dokonuje zuchwałych grabieży. Znajdzie się jednak ktoś, kto pokona legendarnego Benię Krzyka.

Cienie Belwederu
7 lipca (piątek) godz. 22.00
Kino letnie Graffiti, ul. Św. Gertrudy 5
projekcji towarzyszy Taper Klezmer Band

Reżyseria: Aleksander Anoszczenko-Anod
Scenariusz: A. Zolin
Zdjęcia: V. Lemke
Scenografia: W. Muller
1927 rok, 106 min

Akcja filmu toczy się w roku 1920 w Polsce. Młody oficer-arystokrata Konrad Zwoliński zakochuje się w córce biednych Żydów, Lei. Wybór ten wywołuje oburzenie i szyderstwo otoczenia. Młoda para wplątana zostaje w aferę, która jest wielką prowokacją. Oskarża się ich o działalność antypaństwową. Sąd wojenny wydaje wyrok śmierci, ale prezydent zamienia tę karę na zesłanie. W końcu Lei i Konradowi udaje się odzyskać wolność.

Pokaz filmu dokumentalnego
My Hometown Concentration Camp
9 lipca, niedziela, godz. 10.00
Centrum Kultury Żydowskiej, ul. Meiselsa 17
Informacja o autorze

Bernard Offen - urodzony w 1929 roku na krakowskim Podgórzu, które podczas wojny zamieniono na żydowskie getto. Był więźniem obozu w Płaszowie, Julag, Mauthausen, Auschwitz-Birkenau (z numerem # B - 7815) i wreszcie w Dachau, skąd został oswobodzony przez Amerykanów.

Moja rodzina liczyła 59 osób, Holocaust przeżyło tylko nas trzech - moi dwaj starsi bracia i ja. Przez ostatnie pięć lat spędzam każde lato ucząc, jak wyglądało życie codzienne Żydów w Krakowie przed wojną, odwołując się do moich własnych doświadczeń z czasów zagłady. Świadek z Krakowa Bernard Offen, dziś obywatel amerykański - podzieli się historią swojej rodziny podczas wędrówki przez krakowskie getto i obóz koncentracyjny w Płaszowie.

 

Biuletyn Informacyjny Biura Prasowego Kraków 2000
Biuro Prasowe Kraków 2000; 31-005 Kraków, ul. Bracka 1; tel. (+48 12) 430 26 41, 430 26 70 fax 430 24 30; e-mail: BP@krakow2000.pl, http://www.krakow2000.pl