.
  Klasyka kina jidysz

Dzielnice przedmieścia
1 lipca (sobota) godz. 16.00
Kino Wanda, ul. Św. Gertrudy 5
Reżyseria: Grigorij Griczer-Czernikowe
Scenariusz: N. Bażan
Zdjęcia.: N. Kozłowskij
Produkcja: Ukrainfilm (Kijów), 1930, 60 min.

Akcja filmu toczy się w latach dwudziestych i opowiada historię żydowskiej dziewczyny, Dory, która wbrew tradycji i woli rodziców poślubia rosyjskiego chłopca. W domu męża spotyka się jednak także z uprzedzeniem i przesądami. Pożycie ich nie układa się dobrze. Wasylij znajduje się pod bardzo dużym wpływem matki. Ich małżeństwo trafia w końcu pod osąd organizacji komsomolskiej. W postać głównej bohaterki wcieliła się wybitna gruzińska aktorka, Nata Wacznadze, odznaczająca się nieprzeciętną urodą. W swej karierze stworzyła wiele kreacji romantycznych, cierpiących lecz dumnych i uczciwych kobiet. Największe role zagrała w filmach kina niemego.

Droga młodych
2 lipca (niedziela) godz. 17.00
Kino Wanda, ul. Św. Gertrudy 5
Reżyseria: Aleksander Ford
Scenariusz: Wanda Wasilewska według projektu zespołu
Zdjęcia: Stanisław Lipiński
Muzyka: Henryk Kon, Jankl Trowpiański
Produkcja : Polska 1936, 35'

Poszukiwacze szczęścia
3 lipca (poniedziałek) godz. 16.00
Kino Wanda, ul. Gertrudy 5
Reżyseria: Władimir Korsz-Sablin, I. Szapiro
Scenariusz: I. Zelwer, G. Koberts, J. Seitzer
Zdjęcia: S. Rjabow, K. Pogodin
Muzyka: Izaak Dunajewski
Produkcja: Biełogoskino, 1936, 80 min.

W azjatyczkiej części Rosji, w Kraju Chabarowskim, powstało w roku 1928 miasto Birobidżan, położone nad Birą, dopływem Amuru. Było ono ośrodkiem administracyjnym ustanowionego oficjalnie po ustanowieniu żydowskiego okręgu autonomicznego Birbo, z jidisz jako językiem urzędowym.

Komedia opisująca życie w okręgu powstała w dwa lata później. Cieszyła się wielkim powodzeniem, także dzięki dobrej grze aktorów oraz lirycznej muzyce Izaaka Dunajewskiego, który zaaranżował kilka pieśni żydowskich. Prezentowała w miarę prawdziwy obraz życia w Birobidżanie tak dalece, że wyświetlano ją w Stanach Zjednoczonych początkowo jako para-dokument, a dopiero później jako film fabularny.

Błazen purimowy
3 lipca (poniedziałek) godz. 22.00
ul.Szeroka, pokaz plenerowy
od 21.00 koncert klezmerów z Kazimierza
Reżyseria: Jozef Green i Jan Nowina-Przybylski
Scenariusz: Józef Green
Zdjęcia: Seweryn Stenwurzel
Muzyka: Nikolaus Brodski
Produkcja: Green-Film, Polska 1937, 90'

Błazen purimowy, to komedia muzyczna opowiadająca o trójkącie miłosnym: pięknej szewcówny Estery, zakochanego w niej czeladnika ojca - Gecla i kochanego przez nią cyrkowo-kabaretowego piosenkarza, blagiera i tchórza - Dicka. Gecel umie przygrywać na skrzypcach, w święto Purim wyczyniać zręcznościowe sztuczki ze szklanką i jajkami, przez co nazwany zostaje przez szewca-patriarchę Purimowym Błaznem. Jego tkliwe uczucia do pięknej, lecz niestałej Estery manifestuje się romantycznymi porywami i skłonnością do poświęceń dla niej, gdy tymczasem ona staje się ofiarą zwykłego kabotyna, poszukującego pieniędzy i przygód.

Atutem filmu jest zróżnicowanie psychologiczne pełnokrwistych postaci sportretowanych na tle małomiasteczkowej rodziny żydowskiej, w której smutki przeplatają się z radościami, małe dramaty z wielkimi niespodziankami losu. Wszystko poddane jest cyklowi religijnego kultu i przestrzegania odwiecznych praw moralnych, na straży których stoi niezłomnie głowa rodziny.

Judeł gra na skrzypcach
4 lipca (wtorek) godz. 16.00
Kino Wanda, ul. Św. Gertrudy 5
Reżyseria: Józef Green, Jan Nowina-Przybylski
Scenariusz: Konrad Tom
Zdjęcia: Jakub Joniłowicz
Muzyka: Abraham Ellstein
Produkcja: Green-Film; Polska 1936, 92'

Judeł gra na skrzypcach jest najbardziej udanym przykładem żydowskiego filmu muzycznego. Opowiada o czterech biednych wędrownych muzykach, grających na podwórkach i na ulicach miast, śpiewających po wsiach i na wiejskich gościńcach. Molly Picon, gwiazda Drugiej Alei, wspaniale gra męską rolę, wywołując erotyczne problemy i zakłopotanie u jednego z grajków, któremu to dziewczęco pada w ramiona, to zawstydza pocałunkami, aż w końcu u progu scenicznej kariery wyznaje miłość. Po raz pierwszy wyznaje jednak swe uczucie w piosence skierowanej do nieistniejącej matki: Oj, mame, zakochałam się.

Judeł gra na skrzypcach stanowi połączenie tradycji żydowskiej z amerykańską dramaturgią musicalową i stylem Broadwayu. Film ten zawiera w sobie niespotykany ładunek emocji, towarzyszy mu wiele zmian nastroju od wesoło-ironicznego do głęboko tragicznego czy sentymentalnego.

Dybuk
5 lipca (środa) godz. 16.00
Kino Wanda, ul. Św. Gertrudy 5

Reżyseria: Michał Waszyński
Scenariusz: Aleksander Kacyzna i Andrzej Marek
Zdjęcia: Albert Wywerka
Produkcja: Feniks Film, Polska 1937, 122'

Plenerowy pokaz słynnego filmu Michała Waszyńskiego - Dybuk - z 1937 roku, którego scenariusz został oparty na znanej sztuce Szymona An-skiego (Salomon Zainwil Rapaport) Dybuk czyli na pograniczu dwóch światów. An-ski połączył w swym dziele elementy archaicznej przypowieści i kabalistycznej symboliki z melodramatycznym wątkiem nieszczęśliwej miłości między ubogim talmudystą Chananem a córką bogacza Leą. Duch umarłego Chanana wstępuje w Leę jako dybuk, uniemożliwiając jej zawarcie małżeństwa z innym. Pod wpływem egzorcyzmów rabina ustępuje, wzniecając jednak w kochance pragnienie śmierci, co wkrótce umożliwi ich połączenie na tamtym świecie. W Dybuku pokazane zostały obyczaje i wierzenia religijne chasydów, czerpane z tradycji talmudycznej oraz trzynastowiecznych ksiąg Kabały. Specyficzna egzotyka tego środowiska, dominujący tu mistycyzm, znajdują w obrazie Kacyzny i Waszyńskiego artystyczne odbicie. Pisano o nim: Dybuk przerasta o klasę znakomitą większość nowych filmów europejskich. Jest dziełem prawdziwej, poważnej sztuki.

List do matki
7 lipca (czwartek) godz. 16.00
Kino Wanda, ul. Św. Gertrudy 5

Reżyseria: Leon Trystan, Józef Green
Scenariusz: Mendel Oszerowicz, Anatol Stern
Zdjęcia: Seweryn Seinwurzel
Muzyka: Abraham Ellstein
Produkcja; Green- Film, Polska 1938, 35'

List do matki opowiada historię rodziny sklepikarza bławatnego z zaboru rosyjskiego wplecione są w dramatyczne wydarzenia wojny światowej. Deborah kocha męża Dawida i dla tej miłości pozwala mu na oddanie się śpiewaczej pasji, zastępując go niejednokrotnie w jego kupieckich obowiązkach. Dawid swoja pasją do śpiewu próbuje zarazić swojego synka Arona. Tymczasem jego córka Miriam zostaje uwiedziona przez żonatego nauczyciela tańca, z którym ucieka w świat. Najstarszy syn ginie na froncie. W końcu Dawid wyjeżdża do Ameryki, później jego śladem wyrusza syn Aron. Osamotniona Debora tęskni za swoimi bliskimi. Dawid w Ameryce para się drobnym handlem z trudem wiążąc koniec z końcem. Aron pisuje list do matki, lecz te nie dochodzą wskutek trwającej wojny. Po wojnie matka postanawia odnaleźć męża i syna, jej podróż do Ameryki kończy się wymarzonym heppy endem.

Mateczka
7 lipca (piątek) godz. 16.00
Kino Wanda, ul. Św. Gertrudy 5
Reżyseria; Konrad Tom, Józef Green
Scenariusz L.S. Goldstein i Konrad Tom
Zdjęcia: Seweryn Steinwurzel
Muzyka: Abraham Ellstein
Produkcja: Green-Film, Polska 1938, 35'

Spiritus movens tej komedii, z licznymi wstawkami wokalnymi, jest żywiołowa i promieniejąca wdziękiem Molly Picon jako Chewcie Samed. Zastępującą licznemu rodzeństwu zmarła matkę i będącą podporą mało zaradnego i dość beztroskiego ojca rodziny. Określenie „mateczka” w pełni wyraża zatety jej usposobienia. Chewice ma na swej głowie trzech braci i dwie siostry, z których każde przysparza jej rozlicznych kłopotów. Chewice sprząta, gotuje, usługuje przyjaciołom ojca - nierobom i karciarzom, nie tracąc przy tym dobrego samopoczucia i humoru. Brakuje jej nawet czasu na pielęgnowanie uczucia do równie ubogiego skrzypka z sąsiedztwa. Ostatecznie jednak los wynagradza jej dzielność i ofiarność. Chewcia staje z ukochanym pod ślubnym baldachimem.

W Mateczce nie brakuje ciekawych scenek obyczajowych. Ludyczność tematu należy zapisać na plus tego filmu.

Bezdomni
8 lipca (sobota) godz. 16.00
Kino Wanda, ul. Gertrudy 5
Reżyseria: Aleksander Marten
Scenariusz: Aleksander Kacyzna
Zdjęcia: Jakub Joniłowicz, Dawid Eisenstedt
Muzyka: Oso Szajewicz, Henryk Wars
Produkcja: Alma-Film, Polska 1939, 88'

Bezdomni są ekranizacją dramatu Jakuba Gordina, dokonaną przez Ałtera Kacyzne. Biedna rodzina marzy o wyjeździe do Ameryki. Na rekonesans udaje się biedny rybak Abram i pracuje jako pomywacz w restauracji z nocnymi występami. Tam poznaje atrakcyjną piosenkarkę Bessy i nawiązuje z nią romans, która wielkodusznie funduje przyjazd jego rodziny. Abram zaniedbuje żonę. Jego romans odkrywa syn Izaak i stara się przeszkodzić pozamałżeńskiemu związkowi ojca. Po szeregu perypetii rodzina konsoliduje się i zaczyna szczęśliwe życie.

Wyraźna była tendencyjność tego filmu, w którym nie brak aluzji o znaczeniu pieniądza, dorabianiu się i wytężonej pracy, nawet kosztem pożycia rodzinnego.

Dusze nieujarzmione
9 lipca (niedziela) godz. 16.00
Kino Wanda, ul. Św. Gertrudy 5

Reżyseria: Mark Doński
Scenariusz: wg powieści Niepokoriennyje: Borys Gorbatow, Mark Doński
Zdjęcia: B. Monastyrski
Produkcja: Wytwórnia Filmowa w Kijowie, 1945, 88 min.

Podczas II wojny światowej na Ukrainie, w niewielkim, okupowanym przez Niemców miasteczku mieszka rodzina starego majstra Tarasa. Taras jest świadkiem tragicznej zagłady żydowskiej ludności miasteczka, rozstrzelanej w Babim Jarze. Rodzinie Tarasa udaje się uratować małą wnuczkę doktora Arona Dawidowicza.

Film uznawany był po premierze za czołowe dzieło realizmu socjalistycznego. Nadal może się jednak podobać dzięki oszczędnym środkom wyrazu i znakomitej, wzorowanej na metodzie Stanisławskiego grze aktorskiej. Punktem kulminacyjnym filmu jest wstrząsająca scena rzezi Żydów. Ich mord poprzedza „likwidacja” w starej zrujnowanej kuźni majstra Rosjanina. Jego pogrzeb metaforycznie połączony został ze zbrodnią w Babim Jarze. W warstwie dźwiękowej rosyjską pieśń zastępuje przedśmiertna modlitwa Żydów - to nie tylko symbol braterstwa, ale i wspólnego zagrożenia i niepokoju. Konduktowi pogrzebowemu zagradza drogę nieskończony orszak prowadzonych na rzeź, któremu towarzyszą krzyki esesmanów i szczekanie psów.

 

Biuletyn Informacyjny Biura Prasowego Kraków 2000
Biuro Prasowe Kraków 2000; 31-005 Kraków, ul. Bracka 1; tel. (+48 12) 430 26 41, 430 26 70 fax 430 24 30; e-mail: BP@krakow2000.pl, http://www.krakow2000.pl