.
   Robert Hugo - Rękopisy jezuickie z Kromieryża

Działalność zespołu Capella Regia Musicalis w znacznym stopniu związana jest z praskim kościołem Najświętszego Salvatora w Klementinum, najstarszym czeskim kościołem jezuickim. Kościół ten jest obecnie centrum duszpasterstwa akademickiego. Zespół uczestniczy w nabożeństwach kościelnych, a w ramach działalności koncertowej wystawia oratoria, przede wszystkim autorów jezuickich: G. Carissimiego Jephte, J.D. Zelenki I penitenti al Sepolcro, A. Draghiego S. Venceslao. W roku 2000 w ramach festiwalu Praska Wiosna, Capella Regia przygotowała w kościele Św. Salwatora program pt. Nieszpory Jezuickie. Ponad dwustuletnia działalność Towarzystwa Jezusowego w Czechach miała niewątpliwie swoje jasne i ciemne strony. Utalentowani artyści mieli szczęście do jezuitów. Sztuka zawsze odgrywała kluczową rolę w rekatolizacji, którą prowadziło towarzystwo. Zwłaszcza najnowocześniejsza w owym czasie sztuka dramatyczna czy teatralna.

Jezuici przejawiali niezwykłą aktywność nie tylko w działalności na niwie teatralnej. Równie wielką renomą cieszyła się tworzona przez nich literatura. Jednym z najważniejszych pisarzy zakonu był Athenasius Kircher - Niemiec mieszkający w Rzymie - jeden z najważniejszych autorytetów w teorii muzyki w pewnym sensie centralna postać koncertu. W swojej najważniejszej pracy teoretycznej Musurgia uniwersalis Kirchner opisał ówczesny system muzyczny, zawarł również współczesne poglądy na jego związki z filozofią człowieka, astronomią matematyką itp. Praca ta należała do podstawowego wyposażenia każdej z burs Towarzystwa. Pomiędzy przykładami utworów muzycznych, cytowanymi w Musurgia, odnajdziemy również końcowy chór oratorium Jephte Carissimiego.

Giacomo Carissimi ( 1605 - 1674 ). Od 1630 roku do końca życia kapelmistrz w jezuickim Collegio Germanico w Rzymie, był niewątpliwie jednym z bliskich współpracowników Kirchnera. Głównym osiągnięciem Carissimiego gyło stworzenie doskonałej formy wczesnego włoskiego oratorium. W odróżnieniu od mszy, psalmó motetów i kantat świeckich, w oratorium zastosował proste i schematyczne środki muzycznego wyrazu, czasami aż graniczące z powielaniem schematów i banałów.Spotkać je możemy, tak w efektownych chórach, czy ckliwych ariach, jak w napuszonych recytatywach. Należy wszelako uświadomić sobie, że w tym tkwi ogromna siła i wielkość muzyki włoskiej, którą ten właśnie rodzaj ekspresji charakteryzuje się już od stuleci. Kompozytorzy tacy jak: Monteverdi, Carissimi, Vivaldi, Pergolesi czy Verdi mogą sobie pod tym względem śmiało podać rękę. Carissimi w przeciwieństwie do Monteverdiego, Schütza i Michny, był rzadko publikowany, to jednak dzięki bursom jezuickim, cieszył się popularnością w całej Europie. Zbiór muzykaliów biskupstwa ołomunieckiego w Kromieryżu odnotowuje 21 utworów rękopiśmiennych i wspomniany utwór drukowany. Z owych 21 utworów niektóre są unikatowe. m.in. Motettum de Martyribus, oratorium Regina Hester, pozostałe stanowią wersję różną od zachowanych w innych światowych bibliotekach. Odpisów dokonano przeważnie w latach 70-tych XVII wieku, tj. w okresie największej popularności autora. Brogi, jakimi dotarły one do Kromieryża, siedziby ołomunieckiego biskupa, były różnorakie. Niektóre spisane zostały ręką sławnego trębacza i przełożonego zespołu kromieryskiego, Pawła Vejvanowskiego, inne zaś odpisał nieznany kopista. Na partii organów motetu Quo abiit jest uwaga pozwalająca mniemać, że utwór ten został skopiowany przez samego artystę.

Psalm Dixit Dominus moglibyśmy zakwalifikować do kategorii motetów dramatycznych. Jego budowa charakteryzuje się przeplataniem partii chóralnych z solowymi quasi-ariami. W przeciwieństwie do weneckich opracowań Carissimiego, szkoła rzymska wprowadza te ariosa do partii postaci recytowanych, czym wzmacnia oddziaływanie tekstu.

Oratorium Carissimiego Diluvium universale ma wśród jego utworów najbogatszą obsadę. W porównaniu z innymi oratoriami przeważają w nim partie chóralne i arie nad recitativami. Carissimi z upodobaniem kładzie nacisk na wirtuozowskie partie sopranó. W Diluvium jest aż sześć partii sopranów. Być może śpiewali je studenci Collegium Germanicum, zaś partie basów i tenorów ich nauczyciele. Oratorium podzielone jest na dwie części. Zgodnie z zachowanymi przekazami o sposobie wykonywania oratoriów w rzymskim kościele św. Apolinarego, pomiędzy obiema częściami oratorium mogło być głoszone kazanie.

Magnificat Pietra Verdiny ( zm. 1643 ), wiedeńskiego Włocha, działającego jako drugi kapelmistrz dworu cesarskiego, daje możliwość pewnego rodzaju konfrontacji. Pisany raczej na sposób wenecki, wywodzi się z późnej muzyki madrygałowej w typie Monteverdiego. Podobnie jak poprzednie utwory, także i ten zachował się w kromieryskim zbiorze muzykaliów. Przeznaczony jest na pięciu solistów i tutti. Zgodnie z ówczesną praktyką wykonawcza owo tutti podzieliliśmy, między grupy solistów i zespół instrumentalny.

 
Biuletyn Informacyjny Biura Prasowego Kraków 2000
Biuro Prasowe Kraków 2000; 31-005 Kraków, ul. Bracka 1; tel. (+48 12) 430 26 41, 430 26 70 fax 430 24 30; e-mail: BP@krakow2000.pl, http://www.krakow2000.pl