.
  Wyspiański Koniecznego - segment muzyczny 

Myśl Wyspiańskiego nie wyraża się nigdy przez słowo: nie myślał on słowami, myślał napięciem woli i wzruszeniem, wyrażającym się barwą, ruchem dźwiękiem. Myślał teatrem. ( Stanisław Brzozowski )

Chodzi o to by muzyka odpowiednio współtworzyła dramaturgię spektaklu. Muzyka może informować, komentować, zastąpić tekst mówiony czy fragment inscenizacji.

(Zygmunt Konieczny)

Na program koncertu Wyspiański Koniecznego złożyły się fragmenty kompozycji stworzonych przez Zygmunta Koniecznego do pięciu dramatów młodopolskiego poety, począwszy od słynnego przedstawienia Nocy Listopadowej Andrzeja Wajdy w Starym Teatrze po najnowszą kompozycję do Akropolis w reżyserii Bogdana Toszy w Teatrze im. S. Wyspiańskiego w Katowicach.

Piękna, pełna symboliki wizja losu narodowego w przedstawieniu Andrzeja Wajdy w Starym Teatrze z roku 1974, dzięki muzyce Koniecznego zyskała wymiar wielopłaszczyznowy, pełen ekspresji, wprowadzający widza w przestrzeń metafizyki. Patetyczny apel Pallas Ateny Do Broni!, Do broni!, powtarzany przez boginie zwycięstwa i Wysockiego, poprzez siłę i dynamikę muzyki wzmaga nastrój i klimat tajemniczej, heroicznej nocy. Wątek eleuzyjskiego mitu Demeter i Kory - symbol zamierania i odradzania się natury, to wielka metafora powstającego po klęsce narodu. Pieśń rozpaczy i radości, śmierci i odrodzenia w melorecitativie duetu matki i córki, poprzez siłę muzyki staje się wstrząsająco sugestywna. W kilka miesięcy po premierze Nocy listopadowej, w maju 1974 roku, Stary Teatr wystawił Wyzwolenie w inscenizacji Konrada Swinarskiego. Muzyka Zygmunta Koniecznego dopełniła i pogłębiła gorzką wizje dramatu niemożności, bezsilności głównego bohatera - Konrada, rozpaczliwego kontynuatora Mickiewiczowskiego Gustawa - Konrada, często uważanego za alter ego umierającego poety. Po latach kompozytor powrócił do Wyzwolenia tworząc muzykę do fragmentu monologu Konrada ( tak sugestywnie wypowiadanego przez Jerzego Trelę): Chcę żeby w letni dzień...Do tekstu dołączono wiersz Wyspiańskiego z roku 1903, w którym poeta w pełni świadomie pisał o zbliżającej się śmierci: Gdy przyjdzie mi ten świat porzucić...

Wyspiański zainspirowany współczesnymi mu wydarzeniami we wsi Gręboszów, stworzył dramat nawiązujący swą strukturą do wzorów tragedii antycznej. Grzeszna miłość księdza do młodej kobiety staje się środkiem do ukazania losu ludzkiego nad którym panuje Przeznaczenie, nieodwołalne, niezmienne Fatum- klątwa. Stary Teatr wystawił Klątwę w reżyserii Andrzeja Wajdy w 1998 roku. Muzyka Zygmunta Koniecznego wprowadziła widza w surową i ascetyczną atmosferę przedstawienia. Jej archaiczne, budujące narastające napięcie brzmienie, skandujący rytmicznie chór wieśniaków, pełniący w spektaklu funkcję na wzór komentującego i zapowiadającego wydarzenia chóru z greckiej tragedii, doskonale urzeczywistniały intencję reżysera sięgającego do mitycznych archetypów.

Legenda - dramat oparty na podaniu o Wandzie i Kraku, za pomocą archetypicznej symboliki również nawiązywał do tragedii greckiej. Wyspiański inspirowany dramatami Ryszarda Wagnera podjął w Legendzie próbę stworzenia widowiska obrzędowo-ludowego. Przedstawienie Legenda II jest przykładem muzycznej interpretacji tekstu, poszukiwaniem drogi, do właściwie nieobecnego w polskim teatrze, dramatu muzycznego. Utwór rozpisany na 15 obrazów jest w całości śpiewany. Podczas koncertu zaprezentowane zostaną : Modlitwa Wandy, Pogrzeb Kraka i pieśń Po bitwie rozpisana na chór i orkiestrę.

Muzykę do Akropolis, jednego z najrzadziej inscenizowanych dramatów Wyspiańskiego, napisał Zygmunt Konieczny do przedstawienia w reżyserii Bogdana Toszy w Teatrze im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach w 1999 roku. Akropolis, to poemat sceniczny nazywany też Pieśnią o Wawelu, ponieważ bohaterem utworu jest budowla - katedra wawelska, zaś aktorami wypełniające je dzieła sztuki ożywione w Noc Wielką Zmartwychwstania. Rozpoczynający koncert fragment muzyki do Akropolis, stanowi symboliczne wprowadzenie w niezwykłą, zagmatwaną, trudną i fascynującą poetykę Stanisława Wyspiańskiego, który inspirację dla swojej sztuki czerpał z tego mitycznego, świętego dla Polaków miejsca.

Wykorzystano fragmenty tekstu Elżbiety Bińczyckiej.

Elżbieta Bińczycka. Teatrolog. Pracownik Starego Teatru w Krakowie

 

Biuletyn Informacyjny Biura Prasowego Kraków 2000
Biuro Prasowe Kraków 2000; 31-005 Kraków, ul. Bracka 1; tel. (+48 12) 430 26 41, 430 26 70 fax 430 24 30; e-mail: BP@krakow2000.pl, http://www.krakow2000.pl