.
  Szopka - historia i tradycja
Szopka wywodzi się ze scen związanych z ewangeliczną i ludową tradycją Bożego Narodzenia.

Szopka pojawiła się przypuszczalnie w XVI w. i wiąże się ściśle z tradycją średniowiecznego misterium. Rozwijała się niezależnie od wcześniejszych jasełek rozpowszechnionych przez franciszkanów w Europie w XVII w. Scena szopki zachowała symultaniczność cechującą scenę misteryjną. Tekst szopki z początku opierał się na dialogach misteryjnych, a z czasem zaczął przyjmować elementy świeckie o charakterze intermedium. Z chwilą przejęcia szopki przez twórców ludowych zaczęto włączać pieśni regionalne. Figurki stopniowo zmieniały się 
w ruchome lalki, przy użyciu których odgrywano miniprzedstawienia o świeckim na ogół charakterze. Polskie władze kościelne w drugiej połowie XVII w. zabroniły urządzania podobnych widowisk, jako naruszających powagę uświęconego miejsca. Wskutek tych zakazów szopka z ruchomymi lalkami przeniosła się poza kościół, początkowo na ulice wielkich miast, później do miasteczek i wsi. 

Przystosowanie kościelnych jasełek do przenoszenia przez wędrujące grupy kolędnicze wymagało ich ograniczenia do jednego pomieszczenia. Stała się nim właśnie szopka odwzorowująca szopę, w której się narodził Chrystus. Budynek ten bywał rozmaicie przedstawiany: od prostej skrzynki do form fantazyjnych, nawiązujących do architektury kościołów i pałaców. Szczególnie bogata forma i wystrój cechuje od końca ubiegłego stulecia szopki krakowskie. Pod koniec okresu międzywojennego zaczęto ogłaszać w Krakowie konkursy na najpiękniejszą szopkę. 

Szopki wykonywane na konkursy są bardzo zróżnicowane pod względem rozmiarów. Elementy zabytkowej architektury Krakowa przetwarzane są w spójne kompozycje o precyzyjnie dopracowanym detalu, kunsztownie podświetlane. Miejsce lalek zajmują figurki, poruszane mechanicznie, umieszczone na różnych poziomach szopki. Większość lalek 
w szopkach ma charakter świecki. Temat narodzenia ogranicza się zwykle do krótkich 
scen na dworze Króla Heroda z Trzema Królami oraz z diabłem i śmiercią porywającą 
Heroda, Wśród lalek można wyróżnić kilka grup: lalki obrzędowe (anioł, diabeł, śmierć, czarownica, pasterze, dziad), przedstawiciele klas społecznych (mieszczanie, szlachta, rzemieślnicy) oraz postaci cudzoziemców (Węgier, Kozak, Niemiec).

Kukiełki na ogół bywają niewielkie, wykonane są zazwyczaj z drewna i często posiadają 
duże walory plastyczne. Niekiedy rzeźbiona jest tylko głowa, a tułów ubrany jest w starannie uszyty, ozdobny strój. Liczba kukiełek występujących w szopce bywa bardzo różna; od kilku do kilkudziesięciu postaci.
 

Biuletyn Informacyjny Biura Prasowego Kraków 2000
Biuro Festiwalu Kraków 2000, 31-028 Kraków, ul. Św. Krzyża 1,
tel. (+48 12) 431 24 80, tel./fax431 24 66, e-mail: BP@krakow2000.pl