Rozstaje 2000 
- Festiwal Muzyki Tradycyjnej
Małopolska - Galicja - Karpaty, 27 - 29 lipca 2000 r.

Organizator:
Biuro Kraków 2000
Zespół Muzykańci, ul. Strążyńska 30, 34-500 Zakopane
Współorganizator:
Konsulat Generalny Republiki Węgierskiej w Krakowie
Producent - TOProduction, Kraków, ul. Szewska 17
Dyrektor Artystyczny:
Jan Słowiński


Charakter imprezy:

  • prezentacja tradycyjnej kultury muzycznej łuku karpackiego (od Rumunii po Bramę Morawską), dawnej Galicji, Małopolski

  • konkurs dla zespołów i wykonawców tradycyjnej muzyki Małopolski

  • spotkanie o charakterze otwartym, nieelitarnym, uzupełnione o przedsięwzięcia wystawiennicze, happeningowe, teatralne, warsztaty tańców tradycyjnych, rzemiosła użytkowego i „Karczmę na Rozstajach” oferującą tradycyjne galicyjskie dania

ROZSTAJE

Pogranicze polskiego południa, zachodnia część historycznej Galicji to przestrzeń wyjątkowa. Na jej krajobraz narodowościowy i rozmaitość kulturową w zróżnicowanych proporcjach, składają się m.in.: Polacy, Ukraińcy, Łemkowie, Bojkowie, Cyganie, Żydzi. Galicyjskim dziedzictwem są też powinowactwa z kulturą muzyczną Słowacji, Rumunii, Węgier czy szerzej Karpat. W górach też, po ich stronie południowej i północnej, na Podkarpaciu muzyka i inne przejawy twórczości rodzimej, dochowały się często w postaci pierwotnej: w przekazie międzypokoleniowym. Przywołanie bogactwa i powinowactw kulturowych obszarów polskiego pogranicza południowego oraz kultury Karpat w osobach ludowych artystów, dochowujących rodzinnej lub lokalnej tradycji, jak też prezentacje autorów i wykonawców w twórczy sposób inspirujących się dziedzictwem ludowym oraz umożliwienie szerszej publiczności aktywnego, osobistego udziału w takim spotkaniu - to podstawowe motywy i kierunki projektu: ROZSTAJE.

Małopolski Konkurs Muzyki Tradycyjnej (edycja 1999 -2000)

Równoległą do festiwalowej formy spotkania, była - druga już edycja - Małopolskiego Konkursu Muzyki Tradycyjnej - dla muzyków i śpiewaków zachowujących najbardziej autentyczny repertuar i styl muzykowania. O specyfice konkursu ROZSTAJE, obok preferowanych form archaicznych, stanowią wspólne kryteria i otwarty dostęp zarówno dla zespołów polskich, jak i mniejszościowych. Głównym kryterium oceny (dokonywanej przez komisję złożoną ze znawców i miłośników folkloru) jest autentyzm i artyzm wykonawczy. Najwyżej oceniane były prezentacje archaicznych i surowych form muzycznych oraz innych zanikających form folkloru: pieśni obrzędowych okresu Bożego Narodzenia, Wielkanocy, pieśni weselnych, pogrzebowych, sobótkowych, żniwnych, dożynkowych, kołysanek, ballad etc. Kolejny cel Festiwalu to dokumentacja audio aktualnego stanu folkloru w Małopolsce (CD) i na tej bazie oparta promocja muzyki ludowej regionu, a w szerszym kontekście, promocja rodzimej muzyki, jako alternatywa dla rosnącej unifikacji i amerykanizacji kultury.

Spektakle, warsztaty

Prezentowane w ramach Festiwalu przedsięwzięcia teatralne nawiązywały do ludycznych, ulicznych form teatru średniowiecznego, tradycji teatru jarmarcznego (Wielki Teatrzyk Świata, Polska), również, opartych na wątkach ludowych, archetypicznych wątków o stworzeniu świata (Maskaras, Węgry), wykorzystując współczesne, happeningowe środki przekazu teatralnego (Strefa Ciszy), jak też o ludzkich tragediach i miłości mówiły językiem tańca (Haromsek, Siedmiogród, Rumunia). Innym elementem festiwalowego krajobrazu były usytuowane na Rynku Głównym, warsztaty rzemieślnicze ludowych artystów rękodzieła - Szkoła Ginącego Rzemiosła (Bukowina Tatrzańska). Otwarta formuła tych prezentacji pozwoliła publiczności na czynne uczestnictwo w wytwarzaniu przedmiotów sztuki użytkowej pod okiem mistrza. Otwarty charakter miały również muzyczne i warsztatowe spotkania w Kubie Festiwalowym: noc siedmiogrodzka, noc cygańska, noc huculska. Przybyłe na Festiwal zespoły uczyły podstawowych kroków i tańców.

Wystawy, prezentacje

Pięć ekspozycji zaprezentowano w Galerii ZPAP w Sukiennicach. Wystawy malarstwa, fotografii i rzeźby prezentowały swoisty karpacki mikrokosmos: Podkarpacie - Siedmiogród - Romowie. Na wspólnym wernisażu z koncertem wystąpił zespół grający muzykę siedmiogrodzką, polską i cygańską.

Wydawnictwo Festiwalowe:
CD ROZSTAJE 2000

Tytuł festiwalu i płyty, na której znalazł miejsce wybór pieśni ludowych I Małopolskiego Festiwalu Muzyki Tradycyjnej (Kraków, sierpień 1999) ma charakter symboliczny. Jest symbolem i pytaniem o miejsce, rolę i przyszłość tradycyjnej muzyki w cywilizacji Trzeciego Tysiąclecia. Rozstaje to miejsce w którym drogi spotykają się i rozchodzą w różnych kierunkach. Tytuł opisuje sytuację polskiej muzyki tradycyjnej na przełomie wieków i tysiącleci. Rozstajne drogi tradycyjnej muzyki, rozstajne drogi różnych kultur, a może miejsce spotkań?. Moment kalendarzowego przełomu sprzyja refleksji nad miejscem tradycji w naszym życiu.

W wiek XX weszliśmy mając jeszcze dawną kulturę ludową na co dzień. Widoczna po wsiach, miasteczka, nawet dużych miastach. Obyczaj, święto, każda okazja, wspólnego przeżywania i świętowania nie mogła odbyć się bez muzyki z którą każdy mógł się identyfikować, znał ją od dziecka, była częścią życia, była - własna. Była i formą wypowiedzi ludu, przekazywaną drogą ustnego pokoleniowego przekazu, tajemną, magiczną wiedzą o znakach, symbolach znaczących życie codzienne i odświętne, opowiadającą o związkach tego życia z przyrodą, związkach mających swe źródło w odległej historii.

Była też oczywistą częścią kultury narodowej, częścią ważną, mającą na tę kulturę i sztukę wpływ. Dość wspomnieć takie nazwiska jak Adam Mickiewicz, Fryderyk Chopin czy Karol Szymanowski, dla których była źródłem inspiracji, duchem z którego czerpali. Nazwisk nie będzie brakować także w odniesieniu do współczesnych twórców wielkiej miary, pisarzy, muzyków, kompozytorów, artystów plastyków.

Wiek XX jednak i jego niezwykle szybkie zmiany cywilizacyjne były dla kultury ludowej nieubłagane. Świat opanowany przez współczesną technikę i Internet nie potrzebuje już wierzeń, magii, gry na dawnych instrumentach. A w każdym razie nie codziennie.

Muzyka bezimienna nie znająca nazwisk twórców, przekazywana z pokolenia na pokolenie drogą ustnej tradycji, współtworzona przez pokolenia stała się rzadkim, ginącym dobrem, które trzeba zatrzymać w jakikolwiek sposób żeby trwało. Choćby w naszej pamięci. Choćby zapisane w nutach. To dawne spoiwo wspólnych małych społeczności - „co wieś to inna pieśń” - pisał Oskar Kolberg - mówi o identyfikacji wspólnotowej poprzez pieśń i charakter muzyki w ramach nawet najmniejszych grup. Jest ewenementem, że do naszych czasów przetrwało szereg pieśni, melodii instrumentalnych, pochodzących z epoki kolbergowskiej i wcześniejszej. Jesteśmy wciąż jeszcze w szczęśliwej sytuacji, że po prostu możemy słuchać takich dawnych pieśni, brzmienia instrumentów, autentycznych kapel, czy na wsi (to już bardzo rzadko) czy na festiwalach. Jest ich naprawdę w Polsce jeszcze dużo, a ich liczba rośnie wraz ze świadomością wagi tradycji, konieczności jej ochrony. „Rozstaje” i muzyka, która gościła na tym festiwalu o charakterze konkursu, są właśnie przejawem tej tęsknoty do świata, który na naszych oczach mija, ale jeszcze trwa, świata, którego nie sposób zatrzymać, a tak by się chciało. Dobrze więc, że powstało nowe miejsce na mapie tych szczególnych zabytków, gdzie muzyka brzmi, dokąd mogą przyjechać jej twórcy, i że to miejsce to Kraków, cały pod ochroną, podobnie jak pod ochroną powinna być ta muzyka.

Małopolska to region dość szczególny, historyczny, składa się nań wiele mniejszych obszarów etnograficznych, a także mniejszości narodowe, których nigdy w Małopolsce nie brakowało. To bardzo dobrze świadczy o organizatorach, że właśnie taką otwartą formułę festiwalu zaproponowali w Krakowie - stolicy kulturalnej Europy w roku 2000. Na płycie więc są Krakowiacy, Górale Skalni z Podhala, Orawscy z Lipnicy, są Romowie i Łemkowie, a także muzyka Żydowska. Są wykonawcy młodzi i starsi, weselne śpiewaczki przypominające jak to dawniej „przyśpiewywało się” gościom, są ballady, jest gra na dawnych instrumentach - heligonce, piszczałkach, żłóbcokach góralskich przez muzyków ludowych z Małopolski. Szczególny klimat koncertu - prezentacji Muzyki Małopolski powstał dzięki zachowanemu na płycie prowadzeniu Jana Karpiela, artysty podhalańskiego wielkiej miary - muzyka, animatora, odtwórcy kilku podhalańskich instrumentów, znawcy historii, tradycji i sztuki Podhala, także części Małopolski. Większość wykonawców to artyści ludowi grający i śpiewający muzykę tradycyjną. Kapela z Radziszowa - typowa krakowska kapela, kapela z Lipnicy Wielkiej na Orawie, zakopiańska kapela Jutrzenka, śpiewaczki krakowskie, heligonista Władysław Stach, młoda łemkowska śpiewaczka Julia Doszna - odtwarzają świat dawnej Małopolski muzycznej. Konkursowi towarzyszyły koncerty muzyków folkowych i oni także znaleźli się na płycie. Jest więc ona miejscem spotkania kultur i co najmniej dwóch pokoleń artystów. Drogi nowe reprezentuje kilku wykonawców muzyki folkowej, a więc tego nowego nurtu, który, korzystając z tradycji, daje nadzieję na kontynuację samej muzyki, choć już w nieco innym kształcie, bardziej może odpowiadającym nowej rzeczywistości wieku XXI. Są to zespoły znakomite: Kałe Bała Teresy Mirgi, Trebunie Tutki w wersji tradycyjnej, Się Gra - grupa z Lublina specjalizująca się w muzyce żydowskiej, Anna Kiełbusiewicz, a także Muzykanci, organizatorzy festiwalu, łączący w prosty i wysmakowany sposób tradycję i własną twórczość.

Wobec unifikacji kultury wraca tęsknota za tym światem, który odszedł, istnieje ciekawość tamtych różnic kulturowych, potrzeba tych różnic widoczna w powstawaniu coraz większej liczby imprez związanych z tradycją lokalną, w sięganiu do muzyki, pieśni, instrumentarium całej dawnej społeczności Małopolski.

Muzyka ludowa jest bowiem potrzebna nam wszystkim. Będzie potrzebna jeszcze bardziej, kiedy już zostaniemy członkami Zjednoczonej Europy. To właśnie tą częścią kultury będziemy się pięknie różnić. Tak jak różnorodna jest muzyka Festiwalu ROZSTAJE zamieszczona na tej płycie. Maria Baliszewska 


Złoci Sponsorzy

Zrealizowano przy pomocy finansowej 
Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Patroni medialni