Festiwal Stanisława Wyspiańskiego
25 maja - 4 czerwca 2000 r.

Stanisław Wyspiański (1869-1907), postać wyjątkowa w dziejach sztuki polskiej, zasłynął jako dramatopisarz i malarz: jego twórczość współtworzyła reformę teatru przełomu XIX i XX wieku. Był również poetą, reformatorem polskiej grafiki książkowej, stał się jednym z prekursorów sztuki użytkowej XX wieku, projektując wnętrza i meble. W pierwszym okresie twórczości Wyspiańskiego dominowała plastyka, jako dramatopisarz zadebiutował w 1889 roku Warszawianką. Premiera Wesela (1901) wywołała wielkie poruszenie w środowisku twórczym, Klątwa (1899) i Sędziowie (1907), choć skonstruowane na wzór greckiej tragedii, wprowadzały na scenę pospolite i konkretne realia. Podobnie jak same dramaty - wielopłaszczyznowe, łączące czy zderzające ze sobą mity i współczesność, legendy i historię - widział ich realizacje teatralne; didaskalia dramatów Wyspiańskiego pełne są wskazówek inscenizacyjnych (obrotowa scena, symultaniczna akcja). Jego dzieła wciąż przyciągają twórców teatralnych i stanowią dla nich wyzwanie.

Festiwal Stanisława Wyspiańskiego był próbą odpowiedzi na pytanie o miejsce tego wielkiego twórcy we współczesnym teatrze i celowość inscenizacji jego utworów pod koniec XX wieku. Główną częścią Festiwalu była prezentacja dzieł teatralnych opartych na twórczości artysty. Już od marca 2000 roku na scenie Starego Teatru był wystawiany spektakl w inscenizacji Marka Fiedora tryptyk wyspiański oparty na dramatach Meleager, Protasilas i Laodamia oraz Achilleis, fragmentach młodzieńczych dzienników i pierwszych prób literackich, listach do przyjaciół (m.in. L. Rydla, H. Opieńskiego, K. Maszkowskiego) oraz dokumentach dotyczących życia prywatnego artysty. Spektakl był próbą nakreślenia duchowej biografii poety, próbą ukazania dramatu jednoczesnego gorączkowego dojrzewania i przedwcześnie nadchodzącej śmierci.

Festiwal Stanisława Wyspiańskiego był również okazją do konfrontacji wizji tego samego dramatu różnych wybitnych reżyserów teatralnych. Wesele, jedno z najsłynniejszych dzieł Wyspiańskiego oglądaliśmy w czterech różnych inscenizacjach: Jerzego Grzegorzewskiego, Adama Hanuszkiewicza, Adama Sroki (inscenizacja powstała w Teatrze Ludowym w Krakowie) oraz Ewy Mirowskiej (spektakl w wykonaniu studentów PWSFTiT w Łodzi). Jerzy Grzegorzewski pokazał także swoją realizację Sędziów ( spektakl z 1998 roku) - pierwszą część zamierzonego przez reżysera tryptyku (druga to Wesele oraz w planach Studium o Hamlecie). Niewątpliwym wydarzeniem teatralnym Festiwalu Stanisława Wyspiańskiego był Powrót Odysa w realizacji Krystiana Lupy, przedmiot kontrowersji czy nawet skrajnych reakcji krytyki. Teatr Śląski pokazał spektakl Akropolis w reżyserii Bogdana Toszy - akcja dramatu rozgrywa się w Katedrze Wawelskiej, natomiast Olgierd Łukaszewicz wystąpił z monodramem A kaz tyz ta Polska, a kaz ta ?. I wreszcie uzupełnieniem tych prezentacji było wielkie widowisko plenerowe Sny- Imaginacje-Idee autorstwa Andrzeja Rozhina nawiązujące do nigdy niezrealizowanych teatralnych idei Wyspiańskiego. W spektaklu wykorzystane zostały fragmenty dramatów: Skałka, Legenda, Bolesław Śmiały, Achilleis, Akropolis, Powrót Odysa, Meleager, fragmenty poetyckich rapsodów: Bolesław Śmiały, Kazimierz Wielki, Henryk Pobożny i hymn Veni Creator z muzyką Karola Szymanowskiego. Spektakl rozegrał się na Skałce.

Bardzo bogaty dorobek plastyczny wielkiego artysty fin de siecle’u przedstawiły wystawy Dwie zostały umieszczone w Muzeum Narodowym. Pierwsza z nich objęła malarstwo ścienne, sztalugowe, witraże, rysunki, grafiki, projekty aranżacyjne. Druga zatytułowana Wokół i wobec Wyspiańskiego zgromadziła prace artystów skupionych wokół Akademii Sztuk Pięknych, powstałych specjalnie na tę okazję. W krakowskiej PWST natomiast można było zobaczyć wystawę powojennych plakatów do sztuk dramatopisarza.

W oddziałach Muzeum Narodowego odbyły się wykłady poświęcone temu wielkiemu twórcy, a ukazujące jego działalność w szerszej perspektywie: Miejsce Wyspiańskiego (prof. Marek Porębski), Matejko-Mehofer-Wyspiański - W kręgu monumentalnej sztuki religijnej (dr Wojciech Bałus), W ogrodach Kalidonu, nad Skamandrem, przy Skajskiej Bramie, w martwej Itace, Nas przecie Szekspir nie poruszy (prof. Ewa Miodońska Brookes), I nie mogę żadnego mojego Grunwaldu zacząć (Marta Romanowska), Szukam siebie patrząc na innych (Janusz Wałek).

I wreszcie w Filharmonii odbył się koncert Wyspiański Koniecznego oparty na muzyce skomponowanej przez Zygmunta Koniecznego do pięciu dramatów Wyspiańskiego: Nocy Listopadowej, Klątwy, Legendy, Wyzwolenia i Akropolis. Specjalnie na potrzeby koncertu autor stworzył wersje oratoryjne do wykonania filharmonicznego przez śpiewających i recytujących aktorów: Martę Bizoń, Przemysława Brannego, Agnieszkę Fatygę, Beatę Fudelaj, Katarzynę Jamróz, Piotra Rożańskiego, Beatę Wojciechowską, Jacka Wojciechowskiego, Tadeusza Ziębę. Koncert wyreżyserował Piotr Dobrzycki, a Orkiestrę Filharmonii Krakowskiej prowadził Rafał J. Delekta.

„ Wyspiański kierował się zasadą swobodnego sięgania do kultury nie tylko narodowej, ale ogólnoludzkiej, do wzorów postaw ludzkich, etycznych i dziejowych utrwalonych w najwybitniejszych działach sztuki. - pisze prof. Ewa Miodońska-Brookes (wstęp do Akropolis, W-wa 1985) - Dzięki temu podkreślił bardzo mocno, że jego bohaterowie należą do świata kultury, a nie historii, do świata zbiorowych wyobrażeń i stworzonych w ciągu wielu stuleci dzieł sztuki.” Dzieło Stanisława Wyspiańskiego przekazuje prawdy wciąż aktualne, a każde z kolejnych pokoleń może je odczytywać na swój sposób. Tak pełna prezentacja jego twórczości w 2000 roku miała wymiar symboliczny.

Spektakle:

Wesele
Reżyseria i scenografia: Jerzy Grzegorzewski
Teatr Narodowy Warszawa
Premiera odby
ła się 30 stycznia 2000 r.

Sędziowie
Reżyseria: Jerzy Grzegorzewski
Teatr Narodowy Warszawa
Premiera odby
ła się 29 stycznia 1999 r.

Wyspiański. Sny, imaginacje, idee
Reżyseria: Andrzej Rozhin
Widowisko plenerowe wg tekstów Stanisława Wyspiańskiego

A kaz tyz ta Polska, a kaz ta? Monodram Olgierda Łukaszewicza
Scenariusz i wykonanie: Olgierd Łukaszewicz
Premiera spektaklu odbyła się 3 października 2000 r.

Wesele
Reżyseria: Adam Hanuszkiewicz
Teatr im. Adama Mickiewicza Częstochowa
Premiera spektaklu odbyła się 11 listopada 1999 r.

Wesele
Reżyseria: Adam Sroka
Teatr Ludowy Kraków
Premiera spektaklu odby
ła się 14 maja 2000 r.
Akropolis
Scenariusz i reżyseria: Bogdan Tosza
Teatr Ślaski im. Stanisława Wyspiańskiego Katowice
Premiera spektaklu odbyła się 9 maja 2000 r.
tryptyk wyspiański na podstawie listów oraz dramatów Wyspiańskiego
Scenariusz i reżyseria: Marek Fiedor
Stary Teatr Kraków
Premiera spektaklu odby
ła się 25 marca 2000 r.

Zbłąkane gwiazdy

Scenariusz i reżyseria: Marta Stebnicka
Teatr im. Juliusza Słowackiego Kraków

Powrót Odysa
Adaptacja, reżyseria, scenografia: Krystian Lupa
Teatr Dramatyczny Warszawa
Premiera spektaklu odby
ła się 27 marca 1999 r.

Wesele
Reżyseria: Ewa Mirowska
PWSTiF, Łódź

Wyspiański Koniecznego koncert
Reżyseria: Paweł Dobrzycki

Wystawy:
Stanisław Wyspiański. Opus magnum
Muzeum Narodowe w Krakowie - Gmach Główny
Kurator wystawy: Marta Romanowska
Arty
ści wobec dzieła Wyspiańskiego - wystawa sztuki w hołdzie Wyspiańskiemu
Muzeum Narodowe w Krakowie - Gmach Główny
Wystawa plakatów do dramatów Stanisława Wyspiańskiego
Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna w Krakowie

Wykłady:

Miejsce Wyspiańskiego wykład prof. Mieczysława Porębskiego
Matejko-Mehoffer-Wyspiański. W kręgu monumentalnej sztuki religijnej
wykład dr Wojciech Bałusa
W ogrodach Kalidonu, nad Skamandrem, przy Skajskiej Bramie, w martwej Itace
wykład prof. Ewy Miodońskiej - Brookes
I nie mog
ę żadnego mojego Grunwaldu zacząć, wykład Marty Romanowskiej
Szukam siebie patrząc na innych, wykład Janusza Wałka
Nas przecie Szekspir nie poruszy, wykład prof. Ewy Miodońskiej-Brookes

Organizatorzy:
Biuro Festiwalowe Kraków 2000, ul. Św. Krzyża 1
Dyrektor Artystyczny Festiwalu Stanisława Wyspiańskiego: Tadeusz Nyczek
Dyrektor Festiwalu Kraków 2000: Bogusław Sonik

Współorganizatorzy:
Wyspiański teatralny:
Teatr im. J. Słowackiego, Pl. Św. Ducha 1; Stary Teatr, ul. Jagiellońska 5; Teatr Bagatela, ul. Karmelicka 6; Teatr Ludowy, Oś. Teatralne; PWST ul. Straszewskiego 22, FAST - produkcja spektaklu Sędziowie.
Wyspiański Koniecznego: Filharmonia Krakowska, ul. Zwierzyniecka 1
Sny, Imaginacje, Idee: Pro Arte sp. z o.o. - produkcja widowiska plenerowego
Stanis
ław Wyspiański: Muzeum Narodowe, Al. 3 maja 1
Arty
ści Wyspiańskiemu: Akademia Sztuk Pięknych, Pl. Matejki 13
Cykl wykładów: Muzeum Narodowe, Muzeum Książąt Czartoryskich,
Teatr im. J. Słowackiego

Złoci Sponsorzy

Zrealizowano przy pomocy finansowej 
Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Patroni medialni